Van Gölü kıyısındaki Çelebibağı Mahallesi'nde yaklaşık 30 dönümlük alanı kapsayan mezarlıkta, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Van Valiliğinin destekleriyle geçen ay başlatılan kazı ve restorasyon çalışmaları sürüyor.

Van Müze Müdürlüğü başkanlığında, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ercan Çalış'ın bilimsel danışmanlığında yürütülen çalışmalarda, arkeoloji, sanat tarihi, restorasyon ve konservasyon alanlarında uzman ekip görev yapıyor.

Bitlis'in Ahlat ve Van'ın Gevaş ilçelerindeki tarihi Selçuklu mezarlıklarıyla aynı kültürel geleneğin örneklerini taşıyan ve halk şairi Ercişli Emrah ile aşık olduğu Selvihan'ın kabirlerinin de bulunduğu mezarlıkta belirlenen tampon bölgede yapılan kazılarda yaklaşık 50 santimetre derinliğe inildi.

Çalışmalar kapsamında gün yüzüne çıkarılan 15 mezar taşının blokaj işlemi tamamlandı, yüzeylerinde biyolojik oluşumların tahribata neden olduğu 5 mezar taşında ise liken temizliği yapıldı.

Kazıda görev yapan akademisyenler, boyları 2,5 metreye ulaşan mezar taşlarını hem restore ediyor hem de üzerlerindeki kitabe ve süslemeleri çözümlüyor.

"Kültürel değerleri gün yüzüne çıkarmaya gayret ediyoruz"

Doç. Dr. Ercan Çalış, AA muhabirine, Erciş Selçuklu Mezarlığı'nın Anadolu'nun ve Türk-İslam medeniyetinin en önemli alanlarından biri olduğunu söyledi.

Orta Çağ dönemine tarihlenen mezarlığın çok katmanlı bir kültürel mirasa sahip olduğunu belirten Çalış, çalışmaların yalnızca mezar taşlarının temizlenmesiyle sınırlı olmadığını vurguladı.

Aynı zamanda bir kültürü ortaya çıkardıklarını anlatan Çalış, şu bilgileri verdi:

"Ait olduğu dönemin sanatını ve atalarımızdan bize miras kalan kültürel değerleri gün yüzüne çıkarmaya gayret ediyoruz. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdüsselam Uluçam'ın bilimsel danışmanlığında ve Van Müze Müdürlüğü başkanlığında, burada 1992-1995 yılları arasında belirli ölçekte kazı ve restorasyon çalışmaları yapılmıştı. Bu çalışmalar sonucunda mezar taşlarının önemli bir bölümü gün yüzüne çıkarılmıştı. Maalesef o dönemden bugüne kadar geçen süreçte alan bakımsız kalmış, hem doğal etkenler hem de insan kaynaklı tahribat nedeniyle ciddi zarar görmüştü."

Van Valiliği koordinasyonunda bölgede yeniden kapsamlı bir çalışmanın başlatıldığını anlatan Çalış, mezarlık alanında restoratörler, epigrafi uzmanı, sanat tarihçileri, arkeologlar, mimarlar ve destek personelinden oluşan 15 kişilik ekibin görev yaptığını belirtti.

Mezar taşlarının zemin blokajını güçlendirdiklerini ifade eden Çalış, "Blokaj çalışmaları tamamlanan taşlarda ise liken temizliğini gerçekleştiriyoruz. Zamanla taşların zemin yapısı bozuluyor, taşlar orijinal konumlarını kaybederek toprağa gömülüyor. Biz de zemin blokajını güçlendirerek ve düzelterek ilk günkü konumlarına getirmeye çalışıyoruz. En büyük problemlerden biri likenlerdir. Likenler taşların yüzeyini kaplayarak hem kitabeleri hem de üzerlerindeki motifleri zamanla yok ediyor ve ciddi zarar veriyor." diye konuştu.

"Önemli bir destinasyon olacağına inanıyoruz"

Atalardan kalan önemli bir kültürel mirası koruduklarına dikkati çeken Çalış, "Tarihimiz, kültürümüz ve geleceğimizdir. Geçmişle gelecek arasında köprü kurmak için önemli bir temizlik ve restorasyon çalışması yürütüyoruz. Burasını birçok açıdan değerlendirmek mümkündür, özellikle kültür ve inanç turizmi açısından. Taşları ayağa kaldırdıktan sonra bölge için önemli bir destinasyon olacağına inanıyoruz. Bu yönüyle de büyük önem taşımaktadır." dedi.

Taşların her birinin kendine özgü kitabelerinin ve süsleme programının olduğunu dile getiren Çalış, bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde söz konusu alanın adeta bir sanat galerisi niteliği taşıdığını vurguladı.

"Mezar taşları üzerinde oldukça zengin süslemeler bulunuyor"

Mezarlıkların sessiz mekanlar olmasına rağmen güçlü birer tarih anlatıcısı olduğunu kaydeden Çalış, şöyle konuştu:

"Buraya baktığınızda tarihin izlerini çok net biçimde görebiliyorsunuz. Mezarlık, Orta Çağ dönemine tarihlenmektedir. Özellikle Selçuklu üslubu, kültürü ve sanat anlayışının baskın olduğu süsleme programını burada görmek mümkündür. Mezar taşlarına dikkatlice baktığımızda bölgede ağırlıklı olarak kireç taşının kullanıldığını görüyoruz. Ahlat'ta andezit taşı tercih edilirken, Erciş'te ise yörede bulunan kireç taşından yararlanılmıştır. Mezar taşları üzerinde oldukça zengin süslemeler bulunuyor. Her bir mezar taşının kendine özgü süsleme programına sahip olduğunu söylemek mümkündür. Taşlar üzerine işlenen kitabeler de ait oldukları dönemi birçok açıdan değerlendirmemize imkan sağlıyor. Kitabelerde özellikle vefat eden kişiye ilişkin bilgilere yer verilirken, bunun yanı sıra ahiret inancını yansıtan hadis-i şerifler ve Kur'an-ı Kerim'den ayetler de bulunmaktadır."